| Napisany przez Beata Markiewicz, z 03-10-2009 14:30 |
| Średnia ocena użytkownika |
 (0 głos) |
|
| Opinie |
933  |
|
|
|
W czasie podróży weekendowej przeprawiałyśmy się samochodowo przez tereny dolinno-wyżynne Nidy. Zainspirowana sielankogennym krajobrazem postanowiłam przybliżyć Wam jeszcze mało mi znane Ponidzie, obszar w centralnej części Niecki Nidziańskiej, w dolnym i środkowym biegu Nidy. Na jego terenie znajdują się między innymi, odwiedzone przez nas Busko Zdrój i świadomo-nieświadomie pominięta Wiślica. Rejon słynie z największych w Europie złóż gipsu, rezerwatów z unikalną roślinnością stepową i źródeł siarczano-słonych wód mineralnych. Główną atrakcją przyrodniczą jest, gromadzący różnorodności krajobrazowe i botaniczne, Zespół Parków Krajobrazowych Ponidzia... Geoatrakcje Ponidzia...
Powołano go w Kielcach 19 grudnia 1986 roku i obecnie w jego skład wchodzą 3 obszary chronione - Nadnidziański Park Krajobrazowy, Szaniecki Park Krajobrazowy i Kozubowski Park Krajobrazowy a całość zajmuje (wraz z otulinami) powierzchnię 85.598 ha. Zespół Parków znajduje się w południowej części województwa świętokrzyskiego i obejmuje swym zasięgiem aż 14 gmin. Geograficznie znajduje się w południowej części Wyżyny Małopolskiej w makroregionie Niecki Nidziańskiej. W regionie jest bardzo dużo obiektów przyrodniczych i kulturowych o randze europejskiej. Jednak najbardziej charakterystycznym elementem Ponidzia, wyróżniającym go spośród innych regionów Polski są; kras gipsowy, malownicze murawy kserotermiczne oraz rzeka Nida silnie meandrująca i tworząca starorzecza, rozlewiska i jedyną w Polsce deltę śródlądową(!) Ta unikatowa struktura geomorfologiczna uformowała się poniżej miejscowości Motkowice. Nida wpływa tutaj do obszernego zagłębienia tektonicznego o płaskim dnie. Woda zwalnia bieg i dzieli koryto na kilka ramion płynących równolegle. Cały obszar jest poprzecinany siecią małych cieków, którymi rzeka przepływa między głównymi zbiornikami wody i odgałęzieniami rzeki. W okolicach Sobowic odnogi rzeczne łączą się ponownie ze sobą, tworząc jedno koryto rzeczne. Lewobrzeżna (wschodnia), niezmeliorowana część delty pokrywa kilka tysięcy hektarów bagien, rozlewisk i wilgotnych łąk. Jest to jedna z najważniejszych ostoi fauny na terenie Nadnidziańskiego Parku Krajobrazowego i jeden z większych, naturalnych obszarów bagien w Małopolsce. Uroku Ponidziu dodają liczne kapliczki przydrożne (ponad 100) z XIX i początku XX w. Zwykle zbudowane z wapienia litotamniowego, eksploatowanego w rejonie pińczowskim( Wapienie litotamniowe są przykładem skał osadowych węglanowych utworzonych ze szczątków glonów, odruchów skorupek otwornic, szczątek ryb. Występuje w trzech odmianach o strukturze drobnoziarnistej, średnioziarnistej i gruboziarnistej. Barwa biała, bladokremowa, ciepła, jednolita. Charakteryzuje się dużą porowatością i małym ciężarem objętościowym; zaliczany jest do wapieni lekkich. Świeżo po wydobyciu ze złoża bloki są bardzo miękkie i dają się bardzo łatwo obrabiać nawet zwykłymi narzędziami stolarskimi. Można go ciosać siekierą, ciąć piłami na sucho, rzeźbić dłutem stosowanym do obróbki drewna. Jest doskonały materiałem rzeźbiarskim. Pozwala uzyskiwać skomplikowane profile i bogato rzeźbione detale architektoniczne. Wapienie te są pospolite w miocenie południowych Gór Świętokrzyskich). Najstarszą znaną budowlą z wapnienia litotaminowego z Pińczowa jest przedromański maleńki kościółek w Wiślicy (mury z absydą) oraz romańskie budowle o prostych, geometrycznych formach, grubych murach i półkolistych łukach z okolic Pińczowa. Wszystkie one pochodzą z X-XI wieku. W XII wieku podpińczowskie kamieniołomy w Skowronnie rozbudowali cystersi z Jędrzejowa, którzy z tego materiału zbudowali mury opactwa. Był używany do budowy wielu obiektów sakralnych i zabytkowych zwłaszcza w Małopolsce. Do najbardziej znanych budowli można zaliczyć: Kościół Mariacki (obramowania okienne) w Krakowie, Zamek Królewski na Wawelu (na dziedzińcu arkadowym bogato profilowane i rzeźbione detale architektoniczne renesansu), Sukiennice krakowskie (renesansowa attyka z maszkaronami). Gipsowe zagłębieJednak jak już wspomniałam najbardziej charakterystycznym elementem Ponidzia są złoża gipsowe tworząca malownicze wzniesienia. Tak, więc, czym są Gipsy? To osady pochodzenia chemicznego, utworzone z łatwo rozpuszczalnych minerałów (CaSO4), które wytrącają się z roztworu wodnego w czasie jego odparowania (tzw.Ewaporaty). Ich występowanie na obszarze Niecki Nidziańskiej jest związane głównie z morskimi utworami miocenu w obrębie Choteleckich Gór. Pasmo położone jest pomiędzy Skorocicami a Chotelkiem Zielonym-Charkowem, na wschód od drogi asfaltowej łączącej te miejscowości. Tworzą je dwa równoległe ciągi kopulastych wzgórz, rozdzielonych miejscami nieckowatymi obniżeniami. Swoim zasięgiem Choteleckie Góry obejmują fragment wychodni gipsu mioceńskiego o długości ok. 2 km, szerokości ok.600 m i przebiegu północ-południe. Najpiękniejsze gipsowe urwiska skalne z kryształami gipsu wielkości do 3,5 m występują w okolicy miejscowości Chotel Czerwony w gminie Wiślicka. Skarpa jest jednym z największych i najładniej krajobrazowo położonych odsłonięć gipsów wielkokrystylicznych. Stanowi próg skalny w zboczu wzgórza, na którym wzniesiony jest kościół zbudowany z wapienia pińczowskiego, ufundowany przez Jana Długosza. W sztucznym urwisku przy drodze (długości ok. 40m i wysokości do 3m) odsłaniają się gipsy typu szklicowego dolnej serii osadów chemicznych badenu. Ustawione palisadowo kryształy tworzą zrosty w formie charakterystycznych dla gipsów – jaskółczych ogonów. Miejscami noszą ślady krasowego ługowania (procesu wymywania przez wodę opadową) W Gipsach rozwijają się procesy krasowe tworzące liczne leje, zapadliska, ślepe dolinki i małe jaskinie. Rozpuszczanie gipsów (CaSO4 * 2H20) polega na fizycznym rozpadzie siarczanu wapnia na jony w środowisku wodnym, jest, więc procesem prostszym niż chemiczne krasowienie wapieni i dolomitów wymagające doprowadzenia dwutlenku węgla do roztworu. Głównymi czynnikami wewnętrznymi decydującymi o szybkości rozwoju jaskiń krasowych w gipsach są: struktura skały, (czyli wielkość i forma kryształów), tekstura (uławicenie oraz szczelinowatość). Obserwacje na terenie Ponidzia potwierdzają, że tempo krasowienia oraz zawalania się pustek w gipsach zależy w znacznym stopniu od ich litologii. Na skałach gipsowych występują zbiorowiska roślin stepowych i reliktowe gatunki owadów, dlatego tez utworzono kilka rezerwatów m. „Góry Wschodnie” i „Skorocice” z zespołem miniaturowych form krasowych. Przy źródle siarczanawo – słonym na wschód od Buska zdroju utworzono rezerwat roślinności słonolubnej „Owczary”. Warunki geologiczno-klimatyczne terenu sprzyjają rozwojowi roślinności ciepłolubnej (kserotermicznej) o charakterze muraw. Olbrzymia różnorodność obszaru i fakt, że udało nam się w czasie podróży do Dzierzkowic odwiedzić zaledwie fragment Ponidzia jest bardzo dobrym argumentem do kolejnego tripu eksplorzystek-geolo”rz”ystek;P |
